 ia cent-iom-jara historio,
sed plie estis ia plej elstara kaj persista instruisto." |
|
ia cent-iom-jara historio,
sed plie estis ia plej elstara kaj persista instruisto." |
Andreas
Gregorius Johannes Cseh (pli simple Andreas Cseh), (a
kiel li preferis Andreo 
e)
naskiis
la 12-an de septembro 1895 en Maro
-Luda, malgranda vilao de Hungario.
Filo de Otto Felix Cseh, juoficisto kaj Gabriella
Komáromy de Belényes, hungara nobelino. La avo de Andreo
- kiel indikas la familia nomo - estis 
e
-devena.
Li esperantiis dum la gimnaziaj jaroj en 1911.
Filino de amikoj studis en Budapeto, kie
ili havis "tre interesan objekton, iun novan lingvon". La ekzemploj "kudri
- kudrilo, granda - malgranda" vekis lian intereson.
Poste, li vidis glumarkon sur muro en trajno:
|
Kenyérmező&oeml; u. 2, HU-1081 Budapest |
Dum la ferioj meze de 1911, petinte monon al patro, li skribis al la anoncita adreso kaj petis sendi la propaganditajn librojn pri Esperanto. Li antavidis ricevi paka
on kun du grandaj libroj - ja tiaj estis liaj lernolibroj pri la latina kaj la germana lingvoj - sed venis nur 
koverto kun la "
losilo" de efe, kaj unu informfolieto. Li pensis, ke oni trompis lin kaj sentis grandan seniluziion, kaj e ne rigardante la senditajn dokumentojn fankenetis ilin. Post kelkaj tagoj, ripozante sub la arboj de ilia ardeno li tamen ekinteresiis pri la libreto. Li komencis legi la "losilon" kaj tuj entuziasmiis pri la enhavo. Ene de unu horo li jam ellernis la skeleton de la gramatiko kaj vespere finlegis la senditan numeron de porjunulara gazeto "Hungarta Studento". La enhavon li bone komprenis, ja i konsistis parte el internaciaj vortoj (ni ne forgesu, ke li konis la latinan kaj germanan lingvojn), parte el la novaj vortoj de la gramatika losilo. La sekvaj tagoj de la ferioj pasis enentuziasmio kaj vera esperantio.
En la "Hungara Studento" sur la lasta pao li trovis 20 adresojn de korespondem- uloj. Andreo petis 20 potmarkojn de la patro kaj skribis potkarton al iu. Okazis miraklo, kiu en Esperantio neniam ankora okazis: ja iuj dudek respondis.
La 5-an de marto 1913 gimnaziano de la 8-a klaso skribis el Hungarlando (urbo Puj, departemento Hunyad) al Francio proponante korespondadon.
La 18-jara Andreo volis darigi siajn studojn en la pastra seminario, sed la gepatroj ne deziris. Malkonsilis tiun elekton anka la kuracista ekzameno.
Li pastriis en 1919 en la urbo Alba Julia.
La juna romkatolika pastro Andreo Cseh venis al la urbo Sibiu, kiel kapelano cxe la romkatolika orfejo Theresianum, kie li trovis malnovan, brilan tradicion pri Esperanto-agado. La antaa direktoro de la orfejo estis fama esperantisto.
Meze de 1920 A. Cseh organizis kaj komencis gvidi Esperanto-kurson en Sibiu.
Cseh estis sportisto kaj invitis siajn sport-kolegojn lerni la lingvon.
Li gvidis senpagajn E-kursojn en la legoambro de 
la biblioteko de la "Magyar Polgári Kör" (Hungara Civitana Klubo), en la domo, kiu situas en "Piata Revolutiei" (Placo de la Revolucio) n-ro 11, kie hodia estas la sidejo de la Rumana Asocio de Filatelistoj, filio Sibiu, sur kies muro oni inaguris marmoran memortabulon, okaze la la centjara naskidatreveno de A. Cseh, la 12-an de septembro 1995.
Por laboristoj li gvidis E-kursojn en la "Laborista Hejmo", kie poste anka estis la sidejo de la Laborista Esperanto-Grupo, domo kiu situas en la "Strada Turnului" (Strato de la Turo) n-ro 25 .
La 2-an de junio li komencis senpagan E-kurson en la rumana, germana kaj hungara lingvojn. Verajne li komencis instrui Esperanton uzante la lingvojn de la trinacia kursanaro, afero tre malfacila, tial iom post iom li forlasis la naciajn lingvojn kaj uzis nur Esperanton, ellaborante tiel sian faman rektan metodon.
e rakontas:
"Iun tagon oni frapis e mia pordo en la paroejo, kie mi lois. Venis unu sinjoro kaj unu sinjorino, senditaj de la loka laborista organizo. Estis granda laborista movado en tiu urbo, kiu estis plena de fabrikoj.
- 'Ni venis por peti vian helpon, ar en nia organizo de la laboristoj estas diversaj popoloj, kun diversaj lingvoj, sed ni ne scias la lingvon unu de la alia. iu uzas nur sian gepatran lingvon. Ni adis de iu - estis potisto a iu laboristo e la poto - ke venas leteroj al persono, al iu strangulo, kiu komprenas iujn lingvojn. u vi povas helpi nin?'
- Estas nur Esperanto. Jes, mi volonte helpos vin, sed kiel?
- 'Nu, venu al la instrudomo doni kurson.'
- Bone, revenu post unu semajno, kaj tiam ni priparolos kion fari.
Ili foriris kaj mi forkuris por aeti librojn."
Post unu semajno ili revenis. A. Cseh tre bedaris, sed li ne sukcesis akiri lernolibrojn, li havis nenion, ar pro la revolucio postmilita la poto ne funkciis, li ne povis mendi librojn.
La invitintoj insistis, ke le helpu kiel li povas, sen lernolibro, iel ajn, sed li helpu al ili.
A. Cseh petis ankora unu semajnon por pripensi la strategion, ja li ne estis instruisto, neniam instruis, ne sciis kion fari.
Poste li vizitis la kunvenon de la laboristoj kaj tie li trovis 23 lernemulojn, elektitajn el diversaj organizoj. Ilia entuziasmo, la vera bezono de la lingvo tiel kaptis Andreon Cseh, ke li faris miraklon. Sen libroj, sen instruista praktiko li komencis interparoli kun ili, gvidi konversaciojn. Li komencis per la plej elementa maniero: prenis objektojn kaj diris la nomojn de la objektojn. Post du a tri monatoj ili sufie bone kapablis paroli Esperanton. Kaj poste el tiu i ermo elkreskis vasta laborista Esperanto-movado, kies fondinto kaj la unua prezidanto estis A. Cseh mem.
|
II-a jaro 1-a
de a Hungara Heroldo MAGYAR HIRNÖK |
p. 2e
skultis la Esperanto-movado: Venis sciigo pri antae ne viditaj sukcesoj en instruado de nia kara lingvo. Balda iu samideano eksciis la nomon de la modesta pastro: Andreo e. Centoj da homoj venis el liaj kursoj entuziasmigite.
Responde al petvoko de aro da Esperanto-instruistoj kaj instruantoj Andreo e konsentis fari kurson por geinstruistoj, la unuan internacian, senpere anta nia XXI. kongreso.
tri semajnoj, kaj kvankam la gravegaj pedagogiaj kongresoj en Helsingör kaj  enevo altiris grandegan nombron da edukistoj, tamen 139 geinstruistoj ialernejaj venis el 12 landoj por lerni la help-lingvon, por ke ili parolu in post 12 tagoj dum la kongreso a por rigardi kaj askulti tiun i apostolon dum lia instruado. - pardonu, dum lia "konversacio", ar li tute ne volas instrui, ne atas instrui, nur gvidi konversacion li volas, do li ne toleras lernolibron minacas konfiski iun trovotan.
|
e fondis la revuon LA PRAKTIKO, por havigi al la lernintoj leg-materialon kaj praktikon(!)
Foje li respondis al abonanto
|
Bedarinde ni ne povas plenumi vian peton skribi vian novan adreson sur vian posta on, sed se vi aldonas la malgrandan supersignon sur la literon s , ni plezure plenumos vian peton! |
ta pedagogia kurso en 1929. (La ferma vespermano)
e li sidas Lidja Zamenhof, kiu fariis fama instruistino, kaj anka Julio BAGHY, Jean FORGE, Tiberiu MORARIU, Margarete SAXL, Hendrik SEPPIK)
aliaj homoj lerni kaj poste kapabli. E se ili ne faros in brile kiel la eltrovinto, tamen iliaj kursoj estos multe pli bonaj kaj sukcesaj dank' al tio ol sen tio. Tiu gajno de la tekniko, kiu estas transdonebla kaj disvastigebla estas pozitiva gajno por iuj." ( Edmond Privat )
N-ro 22 (570) , 30 majo 1930 (8 paa) anoncis per grandaj literoj sur la 1-a pao:
e-Instituto de Esperanto fondita. Sidejo en Hago.e-metodaj kursoj.
"...la 24-an de maio 1930 postagmeze okazis la publika inaguro de la e-Instituto de Esperanto... Mi havis la ojigan taskon klarigi la celojn de la instituto: la vasta tutmonda skalo disvastigi Esperanton per e-metodaj kursoj kaj eduki por tiu celo la necesajn instruistojn." ( Julia Isbrücker )
e instruas dum Seminario, por formi novajn Cseh-instruistojn,
La lasta foto de Andreo e =>
La 9-an de Marto 1979, vendrede, je la 14:35 h. Pastro Andreo Cseh - irkaita de amikoj kaj samideanoj - finis sian surteran vivon.
La 14-an de Marto la enterigo okazis posttagmeze en la Pastra Tombejo, en la Romkatolika Tombejo e Kerkhoflaan.
|
Andreo e vi iras for
Nin restas la memor' Vi lernis nin per bela best' kaj pri la dika vest' . Vi petis iam: diru min
Ne montru per la kor' Kiel vi amas la fra lin'
Kaj atas ruan flor' .
Pro, Kiu, Kio, Kia, Ke, Post Kiel, Kial, Ne, Sed, Kiam, Kian, Kion, De, Nur, Tiom, Kies, Tre. (de kursano) |
|
Modelo estas vi por ni
De vera Esperantisto Neniam ni forgesos vin Amikon - Instruiston La Zamenhofa ideal' Per vi alproksimi os
Per sindonemo via i
Tre balda realios .
(de kursano N.B.) |